HƯỚNG DẪN

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1. (0,5 điểm)

• Thể thơ: Thơ tự do

+ Đặc điểm hình thức thể hiện trong bài thơ:

+ Số chữ trong mỗi dòng thơ không đều, không bị ràng buộc bởi niêm luật hay vần điệu cố định.

+ Nhịp thơ linh hoạt, khi ngắn gọn, khi kéo dài, phù hợp với dòng hồi tưởng.

Câu 2. (0,5 điểm)

• Hình tượng trung tâm của bài thơ được tổ chức xoay quanh mối quan hệ giữa: Người con / Người mẹ/ Quê hương làng Hiếu Lễ.

– Đây là mối quan hệ gắn bó máu thịt: con người trưởng thành từ vòng tay mẹ và cội nguồn quê hương.

Câu 3. (1,0 điểm)

– Các chi tiết miêu tả hành trình trưởng thành:“Ba mươi tuổi từ mặt trận về”, “Vội vàng cưới vợ”, “ba mốt tuổi tập tành nhà cửa”, “rào miếng vườn trồng cây rau”, “hạnh phúc xinh xinh nho nhỏ ban đầu”.

– Cảm hứng chủ đạo của bài thơ: Cảm hứng về hành trình trưởng thành của con người trong sự chở che, nuôi dưỡng của mẹ và quê hương, thấm đẫm tình mẫu tử và tình quê sâu nặng.

– Cách nhìn của nhà thơ về mối quan hệ giữa con người và quê hương: Quê hương không chỉ là nơi sinh ra mà còn là nơi chữa lành, nuôi lớn thể xác và tâm hồn con người. Con người trưởng thành không tách rời cội nguồn; mọi bản lĩnh sống đều được hình thành từ những trải nghiệm gắn với quê nhà.

-Quê hương hiện lên như điểm tựa tinh thần bền vững của đời người.

Câu 4. (1,0 điểm)

-Việc lặp lại nhiều lần câu thơ: “Con là con trai của mẹ / Người đàn ông ở làng Hiếu Lễ” có tác dụng:

+ Về nội dung: Khẳng định căn tính của nhân vật trữ tình: dù trưởng thành, đi qua chiến tranh và đời sống, vẫn là “con của mẹ”, là người của làng quê. Nhấn mạnh sự gắn bó bền chặt giữa cá nhân – gia đình – quê hương.

+ Về cảm xúc và nghệ thuật: Tạo nhịp điệu trầm lắng, tha thiết, như một điệp khúc cảm xúc. Gợi giọng thơ tự sự, hồn hậu, đậm chất suy tưởng và tri ân cội nguồn.

Câu 5. (1,0 điểm)

Gợi ý: Những trải nghiệm đầu đời có ý nghĩa đặc biệt trong việc hình thành nhận thức và bản lĩnh sống của con người. Chính từ những “lần đầu tiên” vụng về, bỡ ngỡ, con người học cách cảm nhận thế giới, hiểu nỗi vui buồn và ý thức về trách nhiệm. Trải nghiệm đầu đời không chỉ giúp ta lớn lên về thể chất mà còn làm “ý nghĩ khôn lên”, biết suy ngẫm, biết yêu thương và chịu đựng. Đó là nền tảng để con người vững vàng hơn trước những thử thách của cuộc sống. Ai trân trọng và ghi nhớ những khởi đầu ấy sẽ luôn có một điểm tựa tinh thần bền vững để bước tiếp.

II.   VIẾT

Câu 1. (2,0 điểm)

Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích những đặc sắc nghệ thuật trong bài thơ Tên làng của Y Phương.

DÀN Ý

a.   Mở đoạn (1 câu – chứa từ khóa):

Bài thơ Tên làng của Y Phương gây ấn tượng sâu sắc bởi những đặc sắc nghệ thuật mộc mạc mà tinh tế, góp phần khắc họa cảm động mối quan hệ thiêng liêng giữa con người với mẹ và quê hương.

b.   Thân đoạn

Ý 1. Thể thơ tự do, giọng điệu tự sự – trữ tình hòa quyện

– Thể thơ tự do với câu thơ dài ngắn linh hoạt, nhịp điệu tự nhiên như lời kể đời sống.

-Giọng thơ vừa như kể chuyện đời người, vừa chan chứa cảm xúc suy tư, hoài niệm.

→ Tạo điều kiện để nhà thơ tái hiện hành trình trưởng thành của con người một cách chân thực, gần gũi.

Ý 2. Nghệ thuật điệp cấu trúc giàu giá trị biểu cảm

-Việc lặp lại nhiều lần cụm câu: “Con là con trai của mẹ / Người đàn ông ở làng Hiếu Lễ”.

-Nhấn mạnh căn tính con người: dù trưởng thành, đi qua chiến tranh và đời sống, vẫn không tách rời mẹ và làng quê.

=>Tạo nhịp điệu trầm lắng, tha thiết, như một điệp khúc tri ân cội nguồn.

Ý 3. Hình ảnh thơ mộc mạc, giàu tính biểu tượng, mang bản sắc văn hóa miền núi

-Hình ảnh đời thường: cây cỏ quê nhà, con đường trâu bò, lúa chín, tiếng thác…

-Các chi tiết “lần đầu tiên” mang tính biểu tượng cho sự trưởng thành cả thể chất lẫn tinh thần.

=> Làm nổi bật vẻ đẹp của quê hương như chiếc nôi nuôi dưỡng con người.

Ý 4. Qua đó làm nổi bật nội dung:

– Nghệ thuật thơ giúp làm sáng rõ chủ đề: con người trưởng thành từ vòng tay mẹ và cội nguồn quê hương, nơi vừa sinh thành, vừa chữa lành và nâng đỡ tâm hồn.

c.   Kết đoạn (1 câu):

Bằng nghệ thuật thơ giản dị mà giàu sức gợi, Tên làng trở thành một khúc ca thấm đẫm tình mẹ, tình quê và ý thức sâu sắc về cội nguồn.

Câu 2. (4,0 điểm)

Trong hành trình trưởng thành, mỗi con người đều mang theo dấu ấn của gia đình và quê hương – nơi âm thầm bồi đắp nhân cách và nâng đỡ con người trước những thử thách của cuộc đời.

Anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của mình về vai trò của quê hương – cội nguồn đối với sự trưởng thành của con người trong xã hội hiện đại.

DÀN Ý

I.   Mở bài

-Dẫn dắt từ hành trình trưởng thành của mỗi con người trong dòng chảy cuộc sống hiện đại.

-Nêu vấn đề nghị luận, hướng thẳng vào từ khóa trung tâm: vai trò của quê hương – cội nguồn đối với sự trưởng thành của con người trong xã hội hiện đại.

II.   Thân bài

1.Giải thích

-Quê hương – cội nguồn: là nơi sinh ra và lớn lên, bao gồm gia đình, làng xóm, truyền thống văn hóa, ký ức tuổi thơ.

-Sự trưởng thành của con người: không chỉ là lớn lên về thể chất mà còn là hoàn thiện về nhân cách, bản lĩnh, ý thức sống.

=>Quê hương – cội nguồn chính là nền tảng tinh thần đầu tiên và bền vững nhất của mỗi con người.

2.   Bàn luận

a. Quê hương là chiếc nôi hình thành nhân cách con người

-Gia đình và quê hương nuôi dưỡng những giá trị đạo đức đầu đời: tình yêu thương, lòng hiếu thảo, sự biết ơn.

-Nhân cách con người được “gieo mầm” từ những điều bình dị nơi quê nhà.

b.   Quê hương là điểm tựa tinh thần nâng đỡ con người trước thử thách

– Khi đối diện thất bại, mất mát, con người thường tìm về cội nguồn để được chữa lành.

– Ký ức quê hương trở thành sức mạnh tinh thần giúp con người đứng vững.

c.   Quê hương tạo nên bản sắc và căn tính cá nhân trong xã hội hiện đại

– Giữa thế giới toàn cầu hóa, quê hương giúp con người không bị hòa tan, đánh mất mình.

– Ý thức về cội nguồn giúp con người sống có gốc rễ, có chiều sâu văn hóa.

d.   Sẽ ra sao nếu con người quên đi quê hương – cội nguồn?

– Dễ rơi vào lối sống thực dụng, vô cảm, thiếu điểm tựa tinh thần.

– Mất phương hướng giá trị, đánh mất bản sắc cá nhân và trách nhiệm với cộng đồng.

3.   Phản đề / Trao đổi ý kiến trái chiều

– Có ý kiến cho rằng trong xã hội hiện đại, chỉ cần năng lực cá nhân, quê hương không còn vai trò quan trọng.

– Phản biện:

+ Năng lực giúp con người thành công, nhưng quê hương giúp con người trở thành một con người đúng nghĩa.

+ Không có cội nguồn, thành công dễ trở nên trống rỗng, thiếu chiều sâu nhân văn.

4.   Bài học nhận thức và hành động

– Nhận thức: Trân trọng quê hương, ý thức rõ vai trò của cội nguồn trong sự trưởng thành của bản thân.

– Hành động: Gìn giữ truyền thống gia đình, văn hóa quê hương. Sống tử tế, trách nhiệm, đóng góp cho cộng đồng nơi mình sinh ra hoặc đang gắn bó.

III.   Kết bài

– Khẳng định lại vai trò to lớn, bền vững của quê hương – cội nguồn đối với sự trưởng thành của con người trong xã hội hiện đại.

– Liên hệ: Dù đi xa đến đâu, con người chỉ thực sự trưởng thành khi biết quay về với cội nguồn của mình.