Chuyên đề Bồi dưỡng học sinh giỏi Văn THPT

Đề ra: Viết bài văn khoảng 1000 từ bàn về lời bài hát sau: “Đừng sống giống như hòn đá,…sống không một tình yêu, sống chỉ biết riêng mình. Tâm hồn luôn luôn băng giá. Đừng hóa thân thành đá, vì tâm hồn đá giá băng”.

BÀI LÀM

(Sửa lại đúng chuẩn HSG 2026)

Triết gia người Mỹ Elbert Hubbard từng khẳng định: “Cuộc sống chỉ thực sự phong phú khi nó tràn ngập tình yêu và sự cao thượng.” Lời nói ấy không chỉ là một chiêm nghiệm triết học, mà còn là một chân lý bền vững của đời sống nhân sinh: con người chỉ thật sự sống khi biết yêu thương. Trong cùng mạch suy tư ấy, bài hát Tâm hồn của đá của nhạc sĩ Trần Lập vang lên như một lời nhắc nhở nghiêm khắc mà thiết tha đối với mỗi chúng ta:

“Đừng sống giống như hòn đá,… sống không một tình yêu, sống chỉ biết riêng mình. Tâm hồn luôn luôn băng giá. Đừng hóa thân thành đá, vì tâm hồn đá giá băng.”
Đó không chỉ là lời ca, mà là một tuyên ngôn sống, một cảnh báo sâu sắc về nguy cơ vô cảm đang lặng lẽ bào mòn tâm hồn con người trong đời sống hiện đại.

Trước hết, để hiểu trọn vẹn thông điệp của lời hát, cần lý giải hình ảnh “hòn đá” trong câu ca “Đừng sống giống như hòn đá.” Đá là vật vô tri, vô giác, tồn tại lặng lẽ bên lề cuộc sống, không cảm xúc, không yêu thương, không đau đớn, cũng chẳng hạnh phúc. Đá nằm đó, bị thời gian bào mòn, bị con người dẫm qua, nhưng không bao giờ lên tiếng. Trong lời hát, “hòn đá” đã trở thành một ẩn dụ giàu sức gợi cho kiểu người sống vô cảm, khép kín tâm hồn, thờ ơ trước nỗi đau và niềm vui của đồng loại. Khi con người đánh mất khả năng rung động, không còn biết yêu thương, không biết sẻ chia, thì dù còn tồn tại về thể xác, tâm hồn họ cũng đã hóa đá. Đó là một sự tồn tại lạnh lẽo, cô độc và vô nghĩa. Bởi như nhà văn Nga M. Gorki từng nói: “Nơi lạnh nhất không phải là Bắc Cực, mà là nơi không có tình thương.”

Vậy vì sao con người không nên “sống như hòn đá”? Bởi sống như đá là sống vị kỷ, chỉ biết đến lợi ích cá nhân, đặt cái tôi lên trên mọi giá trị cộng đồng. Đó là lối sống thiếu yêu thương và cũng không thể nhận lại yêu thương. Một đời sống không có tình người chẳng khác nào một hành trình trơ trọi giữa sa mạc tinh thần. Con người sống như vậy dễ rơi vào cô đơn, bị tách khỏi cộng đồng, và cuối cùng là tự đẩy mình vào vòng xoáy của trống rỗng, tuyệt vọng. Albert Schweitzer từng nói: “Mục đích của đời người không phải là thành công, mà là biết yêu thương.” Không có tình yêu thương, mọi thành tựu vật chất đều trở nên lạnh lẽo và vô nghĩa.

Lời ca “Đừng sống giống như hòn đá” vì thế mang tính cảnh tỉnh sâu sắc. Động từ “đừng” vang lên như một mệnh lệnh đạo đức, một lời nhắc nhở khẩn thiết về thái độ sống. Con người không thể tồn tại đơn lẻ; mỗi cá nhân là một phần không thể tách rời của cộng đồng. Ta chỉ có thể nhận được yêu thương khi biết trao đi yêu thương. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng viết: “Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau.” Ngay cả những điều tưởng như vô tri nhất cũng không thể tồn tại đơn độc, huống chi là con người – sinh thể của cảm xúc và tình thương.

Tâm hồn con người giống như một mảnh đất, và mỗi chúng ta chính là người gieo trồng trên mảnh đất ấy. Nếu ta sống với một trái tim rộng mở, biết yêu thương và sẻ chia, mảnh đất tâm hồn sẽ được bồi đắp phù sa, trở nên màu mỡ, xanh tươi. Trên đó, những hạt giống của nhân ái, bao dung sẽ nảy mầm, đơm hoa kết trái. Ngược lại, nếu ta khép chặt lòng mình, sống thờ ơ, ích kỷ, mảnh đất ấy sẽ dần khô cằn, nứt nẻ, không còn sức sống. Cuối cùng, trên mảnh đất tâm hồn chỉ còn lại sỏi đá lạnh lẽo. Có người từng nói rất đúng: “Cuộc đời bạn như một viên đá, chính bạn là người quyết định nó bám rong rêu hay trở thành viên ngọc sáng.”

Trong đời sống thực tế, nhạc sĩ Trần Lập không chỉ viết về yêu thương mà còn sống trọn vẹn với lý tưởng ấy. Anh không giữ âm nhạc cho riêng mình, mà trao nó như một nguồn sống cho cộng đồng. Phần lớn thu nhập từ các buổi biểu diễn được anh dành cho hoạt động thiện nguyện, cho những mảnh đời bất hạnh. Giọng hát của anh không chỉ là âm thanh, mà là sự sẻ chia, là niềm an ủi, là ánh sáng sưởi ấm những tâm hồn đang khốn khó. Vì thế, khi anh ra đi, điều còn lại không phải là sự mất mát, mà là một di sản tinh thần lấp lánh – minh chứng cho một cuộc đời không hóa đá.

Từ việc bàn luận lời ca trên, mỗi chúng ta có thể rút ra những bài học sâu sắc. Về nhận thức, cần hiểu rằng sống vô cảm là tự làm nghèo chính tâm hồn mình; chỉ có yêu thương mới giúp con người sống đúng nghĩa. Về hành động, yêu thương không phải là điều trừu tượng, mà phải được thể hiện bằng những hành động cụ thể: biết quan tâm, biết sẻ chia, biết cho đi trong khả năng của mình. Bởi như Mahatma Gandhi từng nói: “Nơi nào có tình yêu, nơi đó có sự sống.”

Tình yêu thương không bao giờ là thừa trong cuộc đời này. Hãy mở rộng trái tim để cho đi và đón nhận, bởi yêu thương chính là món quà đẹp nhất mà con người có thể trao tặng cho nhau. Xin mượn mấy vần thơ của Tố Hữu để khép lại những suy tư ấy:

“Xin gửi lại bạn đường yêu quý nhất
Còn mấy vần thơ một nắm tro
Thơ gửi bạn đường tro bón đất
Sống là cho, chết cũng là cho.”