Phân tích bài thơ Đàn ghita của Lorca
(Bài viết của thầy Phan Danh Hiếu)
Thanh Thảo thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhưng ngay từ khi xuất hiện trên thi đàn với Dấu chân qua trảng cỏ, rồi Những người đi tới biển, Khối vuông ru-bích, ông đã khẳng định một giọng điệu nghệ thuật riêng, một cá tính sáng tạo không dễ hòa lẫn. Thơ Thanh Thảo là hành trình không ngừng tìm tòi, khám phá những khả năng biểu đạt mới của ngôn từ, nơi tư duy thơ hiện đại gặp gỡ những rung động sâu xa của tâm hồn. Ông đặc biệt thành công trong việc vận dụng thể thơ tự do, kiến tạo những thi ảnh giàu tính biểu tượng, kết hợp chất nhạc với những liên tưởng phóng túng, bất ngờ. Đàn ghi ta của Lor-ca là một thi phẩm tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật ấy, đồng thời là khúc tưởng niệm bi tráng, thấm đẫm niềm ngưỡng mộ và xót thương dành cho Federico García Lorca – người nghệ sĩ thiên tài của đất nước Tây Ban Nha.
Thanh Thảo mở đầu bài thơ bằng chính di nguyện của Lor-ca: “Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”. Đó không chỉ là một lời trăng trối mà còn là tuyên ngôn nghệ thuật cao đẹp của một tâm hồn suốt đời sống vì cái đẹp và tự do. Lor-ca không muốn tài năng và tên tuổi của mình trở thành chiếc bóng quá lớn che khuất những thế hệ nghệ sĩ đến sau. Đằng sau di nguyện tưởng như giản dị ấy là nhân cách cao thượng của một người nghệ sĩ chân chính: sẵn sàng hiến dâng cuộc đời cho nghệ thuật nhưng không muốn nghệ thuật phải dừng lại ở chính mình. Cây đàn ghi ta vì thế không chỉ là nhạc cụ mà còn là biểu tượng của tâm hồn, số phận và khát vọng sáng tạo. Chính cuộc đời, cái chết bi thương cùng vẻ đẹp bất khuất của Lor-ca đã gặp gỡ hồn thơ Thanh Thảo, làm nên một thi phẩm độc đáo, nơi tiếng đàn hóa thành tiếng nói của sự sống bất tử.
Ngay từ hình thức biểu đạt, Đàn ghi ta của Lor-ca đã mang dấu ấn của một tư duy thơ hiện đại. Những dòng thơ không viết hoa đầu dòng, những liên tưởng tưởng chừng đứt đoạn nhưng lại được kết nối bằng mạch ngầm cảm xúc, khiến toàn bài như một bản giao hưởng không ngừng biến tấu. Đặc biệt, âm thanh “li-la li-la li-la” trở đi trở lại như tiếng đàn ngân nga, khi dìu dặt, thiết tha, khi vang vọng giữa những khoảng lặng mênh mang của tâm tưởng. Chính âm hưởng ấy đã nâng đỡ hình tượng Lor-ca, đưa người nghệ sĩ vượt lên trên giới hạn của bạo tàn và cái chết để bước vào cõi bất tử của nghệ thuật.
những tiếng đàn bọt nước
Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la
đi lang thang về miền đơn độc
với vầng trăng chuếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn
Chỉ bằng vài nét chấm phá, Thanh Thảo đã mở ra cả một không gian văn hóa Tây Ban Nha vừa rực rỡ, phóng khoáng, vừa dữ dội, đầy bất trắc. Đó là xứ sở của những điệu Flamenco nồng cháy, của những vũ nữ Di-gan với làn da rám nắng, của những đấu trường bò tót rực lửa và những miền thảo nguyên trải dài dưới ánh mặt trời. Giữa không gian ấy, Lor-ca xuất hiện như một chàng nghệ sĩ du ca, mang theo tiếng đàn và khát vọng tự do trên hành trình sáng tạo cô độc.
Hình ảnh “những tiếng đàn bọt nước” là một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc. Bằng phép ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, Thanh Thảo đã biến âm thanh vốn vô hình thành những hình khối có thể cảm nhận bằng thị giác. Tiếng đàn như những bọt nước mong manh, lúc tròn đầy, lung linh, lúc phập phồng, thổn thức, rồi bất chợt vỡ tan. Trong vẻ đẹp ấy đã thấp thoáng một dự cảm bất an về số phận người nghệ sĩ. Phải chăng ngay từ những thanh âm đầu tiên, Thanh Thảo đã nghe thấy tiếng vọng của một định mệnh bi thương? Cái đẹp càng mong manh càng khiến con người xót xa; sự sống càng rực rỡ càng làm cho cái chết trở nên nghiệt ngã.
Nếu “tiếng đàn bọt nước” gợi vẻ đẹp mong manh của nghệ thuật thì hình ảnh “Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt” lại mở ra một trường liên tưởng dữ dội. Màu đỏ trước hết là màu áo của những đấu sĩ bò tót, gợi nhắc một nét văn hóa đặc trưng của Tây Ban Nha. Nhưng dưới cái nhìn biểu tượng của Thanh Thảo, đấu trường bò tót đã hóa thành đấu trường chính trị và nghệ thuật khốc liệt. Ở đó, một bên là khát vọng dân chủ, tự do, là tinh thần cách tân nghệ thuật mà Lor-ca đại diện; bên kia là thế lực độc tài, bạo tàn cùng những quan niệm nghệ thuật bảo thủ, già cỗi. Sắc đỏ vì thế không chỉ rực lên vẻ đẹp của văn hóa mà còn như nhuốm màu máu, màu của những xung đột sinh tử. Giữa đấu trường ấy, Lor-ca hiện lên vừa kiêu hãnh, can trường, vừa cô độc đến nao lòng.
Nhưng chính giữa không gian ngột ngạt của bạo lực, tiếng đàn bỗng ngân lên: “li-la li-la li-la”. Thanh âm ấy như một dòng suối trong trẻo chảy qua miền đất khô cằn, như hương hoa li-la dịu nhẹ lan tỏa giữa khói lửa và chết chóc. Phải chăng nghệ thuật, bằng vẻ đẹp thuần khiết của mình, có thể vượt qua những giới hạn mà bạo lực dựng lên? Kẻ độc tài có thể hủy diệt một thân xác, nhưng không dễ gì khuất phục được một tâm hồn đã sống trọn vẹn cho tự do. Tiếng đàn của Lor-ca vì thế vừa là tiếng hát của tình yêu, vừa là lời tuyên ngôn về sức mạnh tinh thần của nghệ thuật.
Giữa những thanh âm ấy, Lor-ca hiện lên trong dáng vẻ của một chàng kị sĩ lãng tử, “đi lang thang về miền đơn độc”, mang theo “vầng trăng chuếnh choáng” trên “yên ngựa mỏi mòn”. Trăng và ngựa vốn là những hình ảnh quen thuộc trong thế giới nghệ thuật Lor-ca, nay được Thanh Thảo tái tạo bằng một cảm quan đầy sáng tạo. “Chuếnh choáng” không đơn thuần là trạng thái say men rượu mà còn là cái say của tâm hồn nghệ sĩ trước vẻ đẹp cuộc đời, cái say của khát vọng sáng tạo và tranh đấu. Còn “mỏi mòn” lại gợi lên chiều dài của một hành trình nhiều gian truân, nơi người nghệ sĩ phải một mình đối diện với những thế lực lớn lao hơn mình.
Nếu Đôn Ki-hô-tê trong trang văn của Cervantes mải miết theo đuổi giấc mơ hiệp sĩ, thì Lor-ca cũng kiên định với giấc mơ tự do và cách tân nghệ thuật. Nhưng khác với những cuộc phiêu lưu mang màu sắc hài hước của nhân vật tiểu thuyết, hành trình Lor-ca là một cuộc dấn thân thực sự, phải trả giá bằng chính sinh mệnh. Càng cô độc, người nghệ sĩ ấy càng trở nên cao đẹp. Bởi giá trị của một con người đôi khi không nằm ở việc họ có bao nhiêu người đồng hành, mà ở chỗ họ có đủ dũng khí đi đến cùng con đường mình đã lựa chọn hay không.
Và rồi, điều bi thương nhất đã xảy đến. Giữa lúc tiếng đàn còn ngân vang, giữa lúc chàng nghệ sĩ vẫn đang say sưa với khát vọng sống và sáng tạo, bạo lực đã bất ngờ giáng xuống. Lor-ca bị sát hại, để lại một khoảng trống không gì bù đắp nổi trong đời sống tinh thần của nhân dân Tây Ban Nha và những người yêu chuộng tự do trên thế giới. Thanh Thảo đã tái hiện cái chết ấy bằng những hình ảnh đối lập đầy ám ảnh: một bên là tiếng hát “nghêu ngao” hồn nhiên, phóng khoáng; bên kia là chiếc “áo choàng bê bết đỏ” – dấu tích đau thương của tội ác. Từ “đỏ gắt” đến “bê bết đỏ” là một sự chuyển sắc dữ dội, khiến màu áo của đấu trường trở thành màu máu của người nghệ sĩ.
Bi kịch càng đau đớn bởi Lor-ca từng linh cảm về cái chết, từng cất lên tiếng nói phản kháng trước bạo lực, nhưng vẫn không thể tránh khỏi định mệnh nghiệt ngã. Giữa khoảnh khắc cuối cùng ấy, “chàng đi như người mộng du”. Hình ảnh thật lạ lùng mà cũng thật xúc động! “Mộng du” gợi trạng thái con người bước đi như không còn ý thức đầy đủ về thực tại. Nhưng trong chiều sâu biểu tượng, đó còn là dáng đi của một tâm hồn đã vượt khỏi nỗi sợ hãi thông thường, như đang bước giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết. Lor-ca có thể bị tước đoạt sinh mệnh, nhưng tư tưởng và khát vọng của ông vẫn vượt ra ngoài quyền lực của những kẻ sát nhân.
Từ đây, bài thơ chuyển sang một cung bậc mới, nơi tiếng đàn trở thành tiếng nói của đau thương, phẫn uất và bất tử:
tiếng ghi-ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi-ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi-ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi-ta ròng ròng máu chảy
Đây có thể xem là một trong những đoạn thơ đặc sắc nhất của thi phẩm. Bằng điệp ngữ kết hợp với ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, Thanh Thảo đã tạo nên một khúc biến tấu đầy ám ảnh. Tiếng đàn không còn chỉ là âm thanh mà đã hóa thành màu sắc, hình khối, đường nét và cả một sinh mệnh biết đau đớn, biết chảy máu. Mỗi sắc màu là một cung bậc tâm trạng; mỗi biến chuyển của tiếng đàn là một chuyển động trong số phận người nghệ sĩ.
“Tiếng ghi-ta nâu” gợi sắc màu trầm lắng, suy tư. Đó có thể là màu nâu của cây đàn, của đất đai Tây Ban Nha, của những làn da rám nắng trong vũ điệu Di-gan nồng cháy. Màu nâu ấy còn gợi về cội nguồn, về những gì gần gũi, thân thương nhất của đời sống. Trong khoảnh khắc sinh tử, dường như tâm hồn Lor-ca vẫn hướng về quê hương, về tình yêu và những vẻ đẹp bình dị mà tha thiết của cuộc đời.
“Bầu trời cô gái ấy” lại mở ra một miền liên tưởng khác: bầu trời của tình yêu, của những ước vọng chưa thành, của bóng hình người con gái mà Lor-ca thương nhớ. Giữa cái chết đang cận kề, tình yêu vẫn hiện lên như một miền ánh sáng. Phải chăng chính tình yêu đã làm cho cuộc đời con người, dù ngắn ngủi, vẫn trở nên vô cùng đáng sống?
Từ màu nâu trầm lắng, tiếng đàn bất ngờ chuyển sang sắc xanh: “tiếng ghi-ta lá xanh biết mấy”. Màu xanh là màu của thiên nhiên, tuổi trẻ, hi vọng và sự sinh sôi bất tận. Đó là sắc xanh của những vườn cam, những rặng ô liu, những miền thảo nguyên tràn ngập nắng gió Tây Ban Nha. Nhưng sâu xa hơn, màu xanh còn là biểu tượng cho sức sống tinh thần của Lor-ca. Dù thân xác người nghệ sĩ đã bị hủy diệt, khát vọng tự do và vẻ đẹp nghệ thuật của ông vẫn tiếp tục nảy mầm trong lòng nhân loại. Hai tiếng “biết mấy” đặt ở cuối câu như một tiếng reo thầm, vừa ngỡ ngàng, vừa tha thiết, vừa chan chứa niềm yêu thương và tiếc nuối.
Nhưng vẻ đẹp ấy bất ngờ bị cắt ngang bởi những hình ảnh đầy bi thương: “tiếng ghi-ta tròn bọt nước vỡ tan”, “tiếng ghi-ta ròng ròng máu chảy”. Hình ảnh “bọt nước” từ đầu bài thơ nay trở lại, tạo nên một kết cấu tương ứng đầy dụng ý. Nếu ở phần mở đầu, bọt nước gợi vẻ đẹp mong manh và dự cảm bất trắc, thì đến đây, sự “vỡ tan” đã trở thành hiện thực nghiệt ngã. Tiếng đàn như một sinh mệnh bị thương tổn, đang quằn quại trước bạo lực. Đặc biệt, hình ảnh “ròng ròng máu chảy” đã đẩy cảm xúc lên đến đỉnh điểm. Âm thanh vốn vô hình nay mang thân thể, mang vết thương và chảy máu như một con người.
Phải chăng đây chính là tiếng kêu cứu của nghệ thuật khi cái đẹp bị đẩy đến bờ vực hủy diệt? Hay đó là tiếng nói căm phẫn của nhân loại trước tội ác đã sát hại một tài năng? Trong khoảnh khắc ấy, tiếng đàn và người nghệ sĩ không còn tách biệt. Máu của Lor-ca cũng là máu của nghệ thuật. Nỗi đau của con người đã hóa thành nỗi đau của cái đẹp.
Đọc những câu thơ này, ta bất giác nhớ đến tiếng đàn của Thúy Kiều trong kiệt tác Nguyễn Du: “Một cung gió thảm mưa sầu / Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay”. Dẫu xuất hiện trong những hoàn cảnh nghệ thuật khác nhau, cả hai tiếng đàn đều cho thấy sự hòa nhập sâu xa giữa tâm hồn người nghệ sĩ và tác phẩm của mình. Khi nỗi đau vượt quá giới hạn của ngôn từ, nghệ thuật cất tiếng thay con người. Thì ra, nghệ thuật chân chính không chỉ là sản phẩm của tài năng mà còn là sự kết tinh của máu, nước mắt và những rung động sâu thẳm nhất trong tâm hồn người sáng tạo.
Nhưng Thanh Thảo không để tiếng đàn dừng lại trong bi thương. Từ cái chết, nhà thơ mở ra một không gian khác, nơi nghệ thuật tiếp tục sinh tồn bằng sức sống mãnh liệt của chính nó:
không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng
“Không ai chôn cất tiếng đàn” – một câu thơ tưởng như giản dị mà chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa. Phải chăng không ai chôn cất bởi người đời chưa thực sự hiểu hết di nguyện của Lor-ca? Hay sâu xa hơn, không ai có thể chôn cất được tiếng đàn, bởi nghệ thuật chân chính vốn không thuộc về một nấm mồ, một thân xác hay một thời đại? Có lẽ, cả hai cách hiểu đều góp phần làm nên chiều sâu tư tưởng của câu thơ. Tiếng đàn đã vượt khỏi giới hạn của một nhạc cụ để trở thành biểu tượng của di sản tinh thần. Một khi nghệ thuật đã chạm đến những giá trị nhân bản sâu xa, nó sẽ tiếp tục sống trong ký ức, trong tâm hồn và trong những thế hệ tiếp nhận.
Hình ảnh so sánh “tiếng đàn như cỏ mọc hoang” đặc biệt giàu sức gợi. Cỏ mọc hoang là thứ cây bình dị, không cần bàn tay chăm sóc vẫn có thể sinh sôi, bền bỉ vươn lên qua những mùa mưa nắng. Cũng như thế, tiếng đàn Lor-ca không cần một sự tôn vinh hình thức để tồn tại. Nó sống bằng sức mạnh nội tại của cái đẹp, bằng khát vọng tự do và tình yêu con người. Tuy nhiên, hình ảnh “cỏ mọc hoang” còn gợi một nỗi niềm day dứt: phải chăng những cách tân nghệ thuật của Lor-ca đã không có điều kiện được tiếp nối trọn vẹn? Sự bất tử của tiếng đàn vì thế vừa là niềm an ủi, vừa là nỗi xót xa trước một thiên tài bị hủy diệt khi hành trình sáng tạo vẫn còn dang dở.
Đặc biệt, hình ảnh “giọt nước mắt vầng trăng / long lanh trong đáy giếng” đã đưa bài thơ vào một miền liên tưởng lung linh, huyền ảo. Giọt nước mắt ấy là nước mắt của ai? Của Lor-ca, của Thanh Thảo, của nhân dân Tây Ban Nha hay của cả nhân loại đang tiếc thương một người nghệ sĩ? Và vầng trăng kia là vầng trăng của thiên nhiên hay là biểu tượng của nghệ thuật, của cái đẹp vĩnh hằng?
Có lẽ không cần giới hạn hình ảnh ấy trong một cách hiểu duy nhất. Chính sự đa nghĩa đã tạo nên vẻ đẹp của thơ tượng trưng, siêu thực. “Giọt nước mắt vầng trăng” có thể là nỗi đau đã được thanh lọc thành cái đẹp, là sự kết tinh của máu và nước mắt trong hành trình sáng tạo nghệ thuật. Cũng có thể đó là linh hồn Lor-ca, sau khi lìa khỏi thân xác, đã hóa thành một viên ngọc trong trẻo, lấp lánh giữa cuộc đời. Điều kì diệu là ánh sáng ấy lại hiện lên “trong đáy giếng” – nơi tối tăm, sâu thẳm, gợi liên tưởng đến cái chết và sự vùi lấp. Nhưng chính nơi tưởng chừng chỉ có bóng tối ấy, vẻ đẹp của Lor-ca lại tỏa sáng. Bạo lực có thể đẩy một con người xuống vực sâu của cái chết, nhưng không thể dập tắt ánh sáng tinh thần mà người ấy đã để lại.
Ở phần cuối bài thơ, Thanh Thảo tiếp tục đưa người đọc vào một thế giới biểu tượng đậm màu sắc siêu thực, nơi Lor-ca thực hiện cuộc vượt thoát cuối cùng khỏi những giới hạn của kiếp người:
đường chỉ tay đã đứt
dòng sông rộng vô cùng
Lor-ca bơi sang ngang
trên chiếc ghi-ta màu bạc
chàng ném lá bùa cô gái Di-gan
vào xoáy nước
chàng ném trái tim mình
vào lặng yên bất chợt
li-la li-la li-la
“Đường chỉ tay đã đứt” là hình ảnh tượng trưng cho sự kết thúc của một sinh mệnh. Định mệnh đã khép lại cuộc đời Lor-ca khi tài năng và khát vọng vẫn đang ở độ rực rỡ. Nhưng cái chết trong thơ Thanh Thảo không phải dấu chấm hết tuyệt đối. Trước mắt người đọc hiện lên một “dòng sông rộng vô cùng” – dòng sông của thời gian, số phận, cũng là ranh giới giữa cõi sống và cõi chết. Trên dòng sông ấy, Lor-ca “bơi sang ngang / trên chiếc ghi-ta màu bạc”. Cây đàn giờ đây đã hóa thành con thuyền, chuyên chở linh hồn người nghệ sĩ bước vào cõi vĩnh hằng.
Màu bạc của cây đàn là một biến ảo đầy ý nghĩa. Từ màu nâu của đất đai, màu xanh của sự sống, tiếng đàn giờ chuyển sang sắc bạc lung linh, hư ảo. Đó có thể là ánh sáng của vầng trăng, của cõi siêu sinh, cũng có thể là sắc màu của một vẻ đẹp đã vượt qua giới hạn vật chất. Lor-ca ra đi nhưng không đơn độc, bởi đồng hành cùng ông vẫn là cây đàn – biểu tượng của tình yêu, nghệ thuật và lý tưởng sống. Người nghệ sĩ đã bước lên chính con thuyền thi ca của mình để đi vào bất tử.
Hai hành động “ném lá bùa” và “ném trái tim” gợi một sự từ bỏ dứt khoát. Lá bùa của cô gái Di-gan vốn gắn với niềm tin huyền bí về sự che chở trước định mệnh, nhưng giờ đây Lor-ca không còn cần đến nó. Chàng ném lá bùa vào xoáy nước, ném trái tim vào cõi lặng yên, như muốn rũ bỏ mọi hệ lụy của cuộc đời trần thế. “Xoáy nước” có thể là những hiểm nguy, những biến động khốc liệt của số phận; còn “lặng yên bất chợt” có thể là khoảnh khắc trái tim ngừng đập, là sự tĩnh lặng tuyệt đối sau những tháng năm tranh đấu. Nhưng chính trong sự lặng yên ấy, tiếng đàn lại ngân lên, như một lời khẳng định rằng sự sống tinh thần của Lor-ca vẫn tiếp tục.
“Li-la li-la li-la” – âm thanh đã xuất hiện ở đầu bài thơ, nay trở lại trong những dòng cuối cùng. Bản đàn tưởng như đã khép lại nhưng dư âm vẫn còn ngân vang, lan tỏa. Đó là tiếng đàn của tình yêu, của tự do, của một tâm hồn nghệ sĩ không chịu khuất phục trước bạo tàn. Nó cũng gợi hương thơm dịu nhẹ của hoa li-la, như những cánh hoa tím tiễn đưa người nghệ sĩ về miền vĩnh cửu. Bài thơ kết thúc mà âm nhạc vẫn chưa dứt, cũng như cuộc đời Lor-ca đã khép lại nhưng nghệ thuật và nhân cách của ông vẫn tiếp tục sống trong lòng nhân loại.
Đến đây, ta chợt nhớ đến những lời thơ trong bài Ghi nhớ của Lor-ca, nơi ông hình dung về cái chết của chính mình và gửi gắm ước nguyện được trở về với thiên nhiên, với cây đàn, với những rặng cây cam và hương bạc hà của quê hương. Phải chăng ở một miền xa xôi nào đó, người nghệ sĩ ấy đã tìm thấy sự bình yên mà cuộc đời trần thế chưa kịp trao cho ông? Nơi ấy không còn tiếng súng, không còn bạo lực, chỉ còn ánh nắng của tự do và tiếng đàn ngân vang bất tận.
Có thể nói, Đàn ghi ta của Lor-ca là một thành công đặc sắc của Thanh Thảo trong hành trình đổi mới tư duy và ngôn ngữ thơ Việt Nam hiện đại. Bằng thể thơ tự do, cấu trúc giàu tính nhạc, hệ thống thi ảnh tượng trưng, siêu thực cùng những liên tưởng đa chiều, nhà thơ đã dựng nên một tượng đài nghệ thuật về Lor-ca – người nghệ sĩ tài hoa, người chiến sĩ kiên cường và một tâm hồn suốt đời dâng hiến cho tự do, cái đẹp. Điều làm nên giá trị sâu xa của thi phẩm không chỉ là niềm tiếc thương trước một cái chết bi thảm, mà còn là sự khẳng định sức sống bất diệt của nghệ thuật chân chính. Bởi trong lịch sử, bạo lực có thể giành được những chiến thắng nhất thời, nhưng cái đẹp và những con người dám hi sinh vì nó mới là những giá trị có khả năng trường tồn. Lor-ca đã ngã xuống, nhưng tiếng đàn của ông vẫn ngân vang qua những mùa thời gian, như một lời nhắc nhở rằng: con người có thể hữu hạn trong sinh mệnh, nhưng sẽ trở nên bất tử khi biết sống và hiến dâng cho những giá trị lớn lao hơn chính mình.
(Thầy Phan Danh Hiếu)
Biên Hòa ngày 5.12.2010 (Bài của Giáo viên Phan Danh Hiếu.Đưa lên webside: http://onthidh.vnweblogs.com cùng ngày. Ghi rõ nguồn khi copy từ trang này.




















